काल अखिल भारतीय मराठी पत्रकार संघाच्या अधिवेशनाला गेलो होतो.
उदगीर, शिरूर ताजबंद या भागात काही ठिकाणी महात्मा बसवेश्वर यांचे अश्वारूढ पुतळे दिसले. या भागात महात्मा बसवेश्वरांना मानणारा लिंगायत समाज मोठ्या प्रमाणात आहे आणि हा परिसर कर्नाटक सीमेच्या जवळच आहे.
आज “अक्षय तृतीया” असून आजच “महात्मा बसवेश्वर” यांची जयंती आहे. समाजात समता, बंधुता आणि न्याय यांचा संदेश देणाऱ्या या महामानवाला आम्ही मनापासून अभिवादन करतो. ते वेगळ्या धर्मपरंपरेतले असले तरी त्यांचे विचार सार्वत्रिक आहेत—माणूस म्हणून माणसाला मान देण्याचे.
म्हणूनच आम्ही त्यांना मानतो.
परंतु याच दिवशी परशुराम जयंतीही साजरी केली जाते. परशुरामाचा संबंध अक्षय तृतीयेशी जोडला जातो, आणि इथेच आम्हाला आमची भूमिका स्पष्ट करणे आवश्यक वाटते —आम्ही परशुरामाला का मानत नाही?
परशुरामाच्या कथांमध्ये जे चित्र दिसते, ते आम्हाला स्वीकारार्ह वाटत नाही. वडिलांच्या आज्ञेवरून संशयाच्या बळावर आईचा वध करणे, २१ वेळा क्षत्रियांचा संहार केल्याच्या कथा आणि युद्धप्रधान मानसिकता—या गोष्टी कोणत्याही मानवतावादी मूल्यांशी जुळत नाहीत. याबाबत ठोस ऐतिहासिक पुरावे उपलब्ध नसताना या कथांना सत्य मानणे आमच्या विवेकबुद्धीला पटत नाही.
समानता आणि न्याय प्रस्थापित करण्याऐवजी या कथा हिंसा, सूड आणि वर्णव्यवस्थेचे समर्थन करतात, असे आम्हाला वाटते.
संभाजी ब्रिगेड ही केवळ भावनेवर चालणारी संघटना नसून एक वैचारिक चळवळ आहे. संभाजी ब्रिगेड नेहमीच इतिहास, समाज आणि धर्म याकडे तर्कशुद्ध आणि पुरोगामी दृष्टिकोनातून पाहते. आमची भूमिका व्यक्तीविरोधी किंवा धर्मविरोधी नसून विचारविरोधी आहे.
जर एखाद्या प्रतिमेमुळे समाजात भेदभाव, अन्याय किंवा हिंसेचे समर्थन होत असेल, तर त्या प्रतिमेला आम्ही स्वीकारू शकत नाही. म्हणूनच परशुरामाच्या प्रतिमेला आम्ही विरोध करतो.
त्याउलट महात्मा बसवेश्वर यांनी दिलेला संदेश हा समाजाला जोडणारा आहे.
ऐतिहासिकदृष्ट्या महात्मा बसवेश्वर हे कर्नाटकातील कल्याण राज्यात राजदरबारी मंत्री होते.
त्यामुळे त्यांची प्रतिमा नेतृत्व, धैर्य आणि सामाजिक परिवर्तनाचे प्रतीक म्हणून घोड्यावर दाखवली जाते.
हा प्रत्यक्ष इतिहासापेक्षा प्रतीकात्मक सन्मानाचा भाग आहे—जसे शिवाजी महाराजांचे अश्वारूढ पुतळे असतात.
त्यांनी जातीभेदाला विरोध केला, स्त्रियांच्या हक्कांची बाजू घेतली आणि श्रमाला प्रतिष्ठा दिली. आजच्या काळात ज्या मूल्यांची गरज आहे, तीच मूल्ये त्यांनी शेकडो वर्षांपूर्वी मांडली.
म्हणूनच आम्ही स्पष्टपणे सांगतो—
धर्म, जात किंवा परंपरा यावरून नाही, तर विचारांवरून आम्ही कोणाला मानतो.
जो विचार मानवतेला उंचावतो, तो आमचा आहे.
आणि जो विचार माणसाला माणसापासून दूर करतो, त्याला आम्ही ठामपणे नाकारतो.
आज बसवेश्वर जयंतीच्या निमित्ताने आपण सर्वांनी समता, बंधुता आणि न्याय या मूल्यांचा स्वीकार करावा, हीच अपेक्षा. व महात्मा बसवेश्वर जयंती च्या नम्र सदिच्छा !
— गजानन खंदारे
संभाजी ब्रिगेड, वाशिम
(टीप: वरील लेख ओशो प्रवचन, कथा आणि साहित्य यावर आधारित आहे. कोणाला मानायचे किंवा नाही मानायचे हा आमचा वैचारिक व कायदेशीर अधिकार आहे. या मजकुराचा उद्देश वाद निर्माण करणे नाही.)
